Tydzień przed spotkaniem Trump – Putin na Alasce i trochę w jego cieniu, 8 sierpnia w Białym Domu doszło do podpisania historycznego porozumienia pomiędzy Armenią i Azerbejdżanem. Patronował mu prezydent Donald Trump. Jeżeli zostanie zrealizowane, będzie oznaczać mocne wejście USA w dotychczasową rosyjską strefę wpływów. Jego waga jest zatem nie do przecenienia.
„Umowa o ustanowieniu pokoju i stosunków międzypaństwowych” obejmuje kluczowe postanowienia:
- Uznanie granic: Obie strony uznają granice wyznaczone po rozpadzie ZSRR jako międzynarodowe granice swoich państw (Armradio.am, 2025).
- Brak roszczeń terytorialnych: Armenia i Azerbejdżan zobowiązują się do nieformułowania żadnych roszczeń terytorialnych wobec siebie w przyszłości (Armradio.am, 2025).
- Korytarz transportowy: Utworzenie korytarza transportowego „Trump Route for International Peace and Prosperity” (TRIPP), który połączy Azerbejdżan z jego enklawą Nachiczewan przez terytorium Armenii. Korytarz będzie zarządzany przez amerykańskie firmy przez 99 lat (Euronews, 2025).
A pamiętajmy, jeszcze niedawno, w 2020 roku doszło między oboma państwami do kolejnej odsłony wojny o Górski Karabach, zakończonej porozumieniem mediowanym przez Rosję, które wstrzymało otwarte działania wojenne, lecz nie rozwiązało głębokich napięć w regionie (Cornell, 2021). Dotychczas to Rosja dzieliła i rządziła na Kaukazie.
Potencjalne korzyści gospodarcze.
- Rozwój infrastruktury. Budowa i utrzymanie korytarza TRIPP może przyczynić się do rozwoju infrastruktury transportowej w regionie, co ułatwi handel i wymianę towarową między Armenią, Azerbejdżanem i Turcją.
- Zwiększenie inwestycji zagranicznych. Stabilizacja regionu może przyciągnąć inwestycje zagraniczne, szczególnie w sektorach energetycznym, transportowym i turystycznym.
- Wzrost wymiany handlowej. Otwarcie nowych szlaków transportowych może zwiększyć wymianę handlową między krajami Kaukazu Południowego a resztą świata.
- Integracja z rynkami międzynarodowymi. Dzięki poprawie stosunków z sąsiadami i stabilizacji regionu Armenia i Azerbejdżan mogą zbliżyć się do integracji z organizacjami międzynarodowymi, takimi jak Unia Europejska czy Światowa Organizacja Handlu (Cornell, 2021).
Reakcja Rosji: Atak na bazę SOCAR w Odessie.
W dniu podpisania porozumienia pokojowego, 8 sierpnia 2025 roku, rosyjskie siły przeprowadziły atak dronowy na bazę paliwową należącą do azerbejdżańskiej firmy SOCAR w obwodzie odeskim na Ukrainie, powodując pożar i uszkodzenie rurociągu paliwowego. Atak był wymierzony w interesy Azerbejdżanu i może być interpretowany jako reakcja Rosji na utratę wpływów w regionie Kaukazu Południowego (Reuters, 2025; Azertag.az, 2025).
Potencjalne zagrożenia dla trwałości porozumienia.
- Opór wewnętrzny. W obu krajach mogą wystąpić grupy opozycyjne, które będą sprzeciwiać się porozumieniu z powodów narodowych, religijnych lub politycznych.
- Działania rosyjskiej agentury wpływu, Rosja może próbować destabilizować region poprzez wspieranie prorosyjskich grup lub organizacji, które będą dążyć do podważenia porozumienia.
- Ryzyko eskalacji militarnej. Pomimo podpisania porozumienia, istnieje ryzyko sporadycznych starć lub prowokacji, które mogą prowadzić do eskalacji konfliktu.4. Brak zaufania. Długotrwałe napięcia i nieufność między narodami mogą utrudniać implementację postanowień porozumienia.
Porozumienie pokojowe między Armenią a Azerbejdżanem z sierpnia 2025 roku stanowi historyczny krok w kierunku stabilizacji regionu Kaukazu Południowego. Choć niesie ze sobą potencjał rozwoju gospodarczego i integracji międzynarodowej, towarzyszy mu również szereg wyzwań, w tym reakcje geopolityczne Rosji oraz wewnętrzne opory. Trwałość i sukces porozumienia będą zależały od zdolności obu państw do implementacji postanowień oraz od wsparcia społeczności międzynarodowej.
Mariusz Patey
Bibliografia.
Armradio.am. (2025, sierpień 11). Text of the initialed Armenia-Azerbaijan agreement published. https://en.armradio.am/2025/08/11/text-of-the-initialed-armenia-azerbaijan-agreement-published/?utm_source=chatgpt.com
Azertag.az. (2025, sierpień 18). US expert calls Russia’s attack on SOCAR’s oil depot in Odessa an ‘outrageous act’. https://azertag.az/en/xeber/us_expert_calls_russias_attack_on_socars_oil_depot_in_odessa_an_outrageous_act-3699331?utm_source=chatgpt.com
Consilium.europa.eu. (2025, sierpień 8). Statement by the High Representative on behalf of the European Union on the initialling of the Armenia-Azerbaijan peace treaty. Konsilium Europejskie. https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/08/08/armeniaazerbaijan-statement-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-european-union-on-the-initialling-of-the-armenia-azerbaijan-peace-treaty/?utm_source=chatgpt.com
Cornell, S. E. (2021). Small Nations and Great Powers: A Study of Ethnopolitical Conflict in the Caucasus. London: Routledge.
De Waal, T. (2013). Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War (2nd ed.). New York: NYU Press.
Euronews. (2025, sierpień 8). Unimaginable peace: Azerbaijan and Armenia sign historic agreement after decades of conflict. https://www.euronews.com/2025/08/08/unimaginable-peace-azerbaijan-and-armenia-sign-historic-agreement-after-decades-of-conflic?utm_source=chatgpt.com
RP.pl. (2025, sierpień 8). Azerbejdżan i Armenia podpisały porozumienie pokojowe w Białym Domu. https://www.rp.pl/polityka/art42832671-azerbejdzan-i-armenia-podpisaly-porozumienie-pokojowe-w-bialym-domu?utm_source=chatgpt.com
Reuters. (2025, sierpień 18). Russia striking Azerbaijan’s SOCAR oil facilities in Ukraine, purpose Kyiv says. https://www.reuters.com/world/europe/russia-striking-azerbaijans-socar-oil-facilities-ukraine-purpose-kyiv-says-2025-08-18/?utm_source=chatgpt.com
