9.05.1950 roku minister spraw zagranicznych Francji Robert Schuman przedstawił plan, który do historii przeszedł jako Deklaracja Schumana. Zakładał on koordynację produkcji węgla i stali we Francji i RFN przez ponadnarodowy organ, co miało zapobiec wybuchowi kolejnej wojny. Był to pierwszy krok na drodze do Europejskiej integracji.
Jak o tym pisał w swojej książce Schuman?
„Dziewiątego maja 1950 roku rząd francuski w swej uroczystej deklaracji wybrał zjednoczoną Europę. Europę ocaloną od hitleryzmu, dzięki nieujarzmionej energii Winstona Churchilla, od komunizmu, dzięki przewidującej inicjatywie George’a Marshalla, Europę uwolnioną od bratobójczych i daremnych walk, Europę, która odważnie i zdecydowanie zaangażowała się we wspólnotową drogę, Europę-gwaranta dobrobytu, bezpieczeństwa i pokoju.”
Jak wyglądało ogłoszenie Planu Schumana?
Warto w tym miejscu oddać głos Jeanowi Monetowi, drugiemu z ojców założycieli zjednoczonej Europy: „Schuman wszedł na salę Horloge, gdzie oczekiwało go ponad dwustu dziennikarzy. (…) Nie jestem pewien czy przytłumiony, drżący głos ministra przekonał ich od razu, że byli świadkami głębokiej zmiany w polityce międzynarodowej, o czym świadczył niecodzienny ton preambuły: „(…) Nie chodzi tutaj o puste słowa, lecz o odważny, konstruktywny czyn. Francja zajęła stanowisko i konsekwencje tego mogą być ogromne. Mamy nadzieję, iż takie będą. Francja opowiedziała się za pokojem i żeby ten pokój osiągnąć potrzebujemy przede wszystkim jednej Europy.”
Robert Schuman wyraźnie podkreślał, że plan oparty na solidarności produkcji przemysłu ciężkiego otwarty jest także na inne kraje. Mówił, że: „Solidarność produkcji, która w ten sposób powstanie, sprawi, że wszelka wojna między Francją a Niemcami stanie się nie tylko nie do pomyślenia, ale również w praktyce niemożliwa. Stworzenie tej potężnej jednostki produkcyjnej, otwartej dla wszystkich krajów, które zechcą ją współtworzyć, mogącej dostarczyć im na tych samych warunkach podstawowe elementy produkcji przemysłowej, położy realne fundamenty ujednolicenia gospodarczego połączonych w ten sposób krajów.”
Choć pod względem gospodarczym koncepcja obejmowała niewielki obszar, jej polityczne konsekwencje były znaczące. Inicjatywę, poza Francją i Niemcami, poparły jeszcze Belgia, Holandia, Luksemburg, Włochy – w sumie sześć państw.
Niedługo po ogłoszeniu Planu Schumana, bo już 20.06.1950 roku, jako następstwo inicjatywy ministra Francji rozpoczęła się konferencja przedstawicieli tych sześciu państw, które dziesięć miesięcy później, 18.04.1951 roku, podpisały traktat powołujący Europejską Wspólnotę Węgla i Stali. 10.08.1952 roku Wspólnota ta weszła w życie. W 1957 roku na mocy Traktatu Rzymskiego powołano Europejską Wspólnotę Gospodarczą i Euratom.
Jak wspomina Monnet, moment ogłoszenia światu planu Schumana nie został w żaden sposób utrwalony, mimo że na sali obecnych było ponad dwustu dziennikarzy. Fotografia, która często ilustruje wydarzenie z dziewiątego maja, w rzeczywistości przedstawia konferencję prasową, która odbyła się dopiero po oficjalnym odczytaniu treści dokumentu.
Obecnie wydarzenie to, które stanowiło kamień węgielny pod budowę Unii Europejskiej, świętowane jest jako Dzień Europy.
Kazimierz Grabowski
