“Trzeba zrozumieć rzecz oczywistą, że cło, uprzywilejowując jedną gałąź produkcji, szkodzi tym samym drugiej w wyższym stopniu”. Adam Haydel
Do 1 lipca 2022 spoza Unii Europejskiej (głównie z Ukrainy) wjechało do Polski 1,75 mln ton kukurydzy i pszenicy. W 2022 r. w Polsce wyprodukowano 35,3 mln ton zboża. Oznacza to wzrost r/r o ponad 2%. A trzeba tu zaznaczyć, że rok 2021 był dobrym rokiem dla producentów ziarna. Importowane ziarno to zatem niecałe 6% ogółu polskiej produkcji.
Czy zatem ziarno ukraińskie jest głównym winowajcą nie dość wysokich cen zbóż?
Według ekonomistów, śledzących zmiany cen na globalnych rynkach, to właśnie ogólna sytuacja na światowych rynkach jest głównym czynnikiem wpływającym na ceny zbóż. Także w Polsce. W 2022 r nie tylko Polska zwiększyła produkcję zbóż, ale także Rosja. Pomimo wojny, dobre zbiory odnotowała Ukraina.
To odblokowanie portu w Odessie wpłynęło na presję cenową zbóż na rynkach światowych, a nie wwóz ukraińskiego zboża do Polski. Trzeba tu zaznaczyć, że głównie celem eksportu przez porty Polski i Niemiec były kraje trzecie. Cena ukraińskiego zboża oferowana na rynku polskim odpowiada cenom światowym, pomniejszonym o koszt transportu. A ten musi być niższy z racji bliskości geograficznej.
Polski rynek wewnętrzny zużywa ok. 25 mln ton zbóż, a reszta to nadwyżki, które trzeba sprzedać za granicą. Tu pojawił się problem z przepustowością polskich portów. Trudności pojawiły się, gdy Polaka zaczęła importować drogą morską węgiel, a z drugiej strony pojawiło się zwiększone zainteresowanie bałtyckim kierunkiem transportu ze strony ukraińskich producentów zbóż, oleju i innych produktów.
Rozwiązaniem problemu nie jest jednak administracyjne ograniczenie wwozu tańszego ziarna. Dlaczego? Dostęp do taniego surowca to większa konkurencyjność całego łańcucha dostaw przetworzonej żywności, od produkcji pasz, produkcji zwierzęcej, po przemysł cukierniczy i piekarniczy. W konsekwencji polski konsument mógłby kupić tańszą szynkę i chleb. Tańszy surowiec to również mniejsza presja inflacyjna.
Sztuczne utrzymywanie cen zbóż na poziomie wyższym niż ceny światowe będzie i tak skłaniać przemysł przetwórczy do szukania tańszych zamienników. W ostateczności możemy doprowadzić do wyprowadzenia części produkcji za granicę.
W przypadku przemysłu cukierniczego eksport rośnie w tempie sięgającym 10–15% rocznie. Na rynku polskim panuje stagnacja. Aby eksport mógł rosnąć, musi być stymulowany wzrostem jakości, dopasowaniem do preferencji smakowych, ale także, ze względu na słabą rozpoznawalność polskich marek, konkurencyjnymi cenami. A te nie biorą się znikąd. Jednym z czynników wpływających na ceny jest łatwy dostęp do taniego surowca (tańszego niż posiada konkurencja).
A co z zabezpieczeniem interesów polskich producentów zboża?
To zadanie państwa, jak utrzymać zdolności produkcyjne polskiego rolnictwa, by zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe kraju, a jednoczenie nie stwarzać problemów innym branżom, przetwarzającym zboża. Jednym ze sposobów jest uruchomienie skupu interwencyjnego, wykorzystanie go w strefach zagrożenia głodem.
Aby Polska mogła sprostać wyzwaniom logistycznym, należy wzmocnić bazę logistyczną w kraju, zwiększyć przepustowość polskich portów i kolejowych korytarzy transportowych. Tak, by polskie i ukraińskie zboża mogły być eksportowane tą drogą.
Proste rozwiązania niekoniecznie są skuteczne, a skutki mogą być w ogólnym rozrachunku odwrotne od zamierzonych.
Mariusz Patey
Żródła:
- Adam Hayden Czy i jak wprowadzać liberalizm ekonomiczny?” Kraków 1931 r.
- https://www.agropolska.pl/uprawa/zboza/zbiory-zboz-w-polsce-beda-rekordowe,583.html
- https://www.money.pl/gospodarka/przemysl-cukierniczy-w-polsce-6442495377454721a.html
- https://biznes.interia.pl/raport-rozmowy-interii/newsamp-to-nie-import-zboza-z-ukrainy-jest-glownym-problemem-polskic,nId,6695751
