19 stycznia 1789 roku, wbrew protestom stronnictwa politycznego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i ambasady rosyjskiej, Sejm Czteroletni (nazywany także Wielkim) zniósł znienawidzoną przez polskich patriotów Radę Nieustającą (przezywaną Zdradą Nieustającą). Była ona symbolem rosyjskich wpływów w Rzeczypospolitej. Powołana w trakcie sejmu rozbiorowego w 1775 roku na życzenie carycy Katarzyny II, a według projektu ambasadora rosyjskiego Ottona Magnusa von Stackelberga, miała nadzorować sytuację polityczną w Polsce zgodnie z rosyjskimi interesami.
W jej skład wchodzili król i 36 konsyliarzy z których połowę mianował senat a połowę sejm. Kadencja trwała 4 lata, co 2 lata wymieniano 2/3 składu Rady, reszta pozostawała na swoich stanowiskach. Rada dzieliła się na 5 departamentów z których każdy zajmował się inną dziedziną kompetencji państwa. Ograniczała ona i tak niewielką władzę króla i dbała o zachowanie status quo. Niemal wszyscy jej członkowie byli rosyjskimi, płatnymi agentami, pobierającymi wypłatę w rosyjskiej ambasadzie a ich głównym zadaniem było upewnienie się, że Rzeczpospolita nie będzie nigdy zagrożeniem dla Rosji.
Jednocześnie jednak ten organ quasi-rządowy był jak na swoje czasy bardzo nowoczesny i skuteczny. Stanowiła Rada spełnienie postulatu podziału władzy podnoszonego przez myślicieli oświeceniowych. Udało jej się min. przyśpieszyć rozwój gospodarczy i uporządkować administrację. Dopóki jednak istniała, Rzeczpospolita pozostawała rosyjskim protektoratem. Jej likwidację przyjęto z entuzjazmem.
Kazimierz Grabowski
