More

    Przyczyny, postanowienia i konsekwencje Paktu Sikorski-Majski (30.07.1941)

    Strona głównaHistoriaPrzyczyny, postanowienia i konsekwencje Paktu Sikorski-Majski (30.07.1941)

    Polecamy w dziale

    Koronacja Zygmunta Augusta na króla Polski

    20.02.1530 roku odbyła się koronacja 10-cio letniego Zygmunta Augusta, syna Zygmunta I i Bony Sforzy, na króla Polski. Jedyna w historii Rzeczpospolitej koronacja za życia urzędującego króla. Na nim wygasła dynastia Jagiellonów.

    Zwycięskie Powstanie Wielkopolskie

    16 lutego 1919 roku rozejmem w Trewirze zakończyło się jedno z dwóch zwycięskich polskich powstań narodowych – Powstanie Wielkopolskie. O jego sukcesie zadecydowała długoletnia organiczna praca wielkopolan i dobre przygotowanie.

    Wojna polsko-bolszewicka

    14.02.1919 r. szczupłe polskie siły zatrzymały pochód na zachód Armii Czerwonej. Zaczęła się wojna polsko-bolszewicka. Była nieuniknioną konsekwencją ideologii wyznawanej przez komunistów, którzy chcieli podpalić cały stary świat.

    Historia Krymu

    Znajomość historii jest znikoma również wśród polityków, stąd chyba często słyszy się w dyskusjach o zakończeniu wojny na Ukrainie, by dla tzw. świętego spokoju pozostawić Krym w rękach rosyjskich
    22 czerwca 1941 roku III Rzesza zaatakowała Związek Radziecki. Wielka Brytania natychmiast wykorzystała to do własnych celów, nawiązała współpracę z ZSRR. W konsekwencji również rząd RP został zmuszony do uregulowania stosunków.

    17 września 1939 roku Związek Radziecki napadł na Polskę. Zaczęły się masowe represje, wywózki, mordy, gwałty i grabieże. Szacuje się, że Sowieci w ciągu 2 lat deportowali na wschód w 4 turach, nawet do 1,5 miliona obywateli polskich.

    14 587 polskich jeńców, z których większość stanowili oficerowie, zostało zamordowanych strzałem w potylicę w jednym z wielu miejsc kaźni (min. w Katyniu). Innych wykorzystano w charakterze taniej, niewolniczej siły roboczej. Śmiertelność spowodowana głodem, przepracowaniem i epidemiami była tak ogromna. Ocenia się, że nawet 100 tys. polskich jeńców „zaginęło”, a ich losu nie udało się do dziś ustalić. Tysiące innych więźniów zostało zamordowanych w katowniach NKWD.

    22 czerwca 1941 roku III Rzesza niespodziewanie zaatakowała Związek Radziecki, a Wielka Brytania natychmiast wykorzystała to zdarzenie do własnych celów.

    Zgodnie ze słowami premiera Zjednoczonego Królestwa, Winstona Churchilla: „gdyby Hitler najechał piekło, w Izbie Gmin wspomniałbym życzliwie o diable”, Imperium Zachodu zaczęło  kokietować Imperium Wschodu, kapitaliści komunistów, konserwatyści rewolucjonistów.

    Nawiązano przyjazne relacje, a w końcu, 12 lipca zawarto sojusz, gdyż według Churchilla: „państwo podejmujące z determinacją walkę przeciwko III Rzeszy, wspólnemu wrogowi wszystkich narodów, staje się automatycznie, bez zastrzeżeń, brytyjskim sojusznikiem”. Pozostawała jednak jeszcze kwestia polska, z powodu której Brytyjczycy rzekomo przystąpili do wojny. Polacy jako najwierniejszy sojusznik Wielkiej Brytanii odegrali dużą rolę w Bitwie o Anglię z 1940 roku. Wyróżnili się zarówno odwagą, jak i walecznością, wykazując się największą liczbą strąconych samolotów wroga.

    Anglicy zaczęli więc wywierać presję na Polaków aby znormalizowali swoje stosunki z Rosją. Premier rządu emigracyjnego, generał Władysław Sikorski, całkowicie zależny od Brytyjczyków, nawiązał rozmowy z Sowietami, w których pośredniczył minister spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii Anthony Eden. 30 lipca w Londynie, po tygodniach rozmów, w końcu podpisano dwustronne porozumienie, pod którym podpisy złożyli generał Władysław Sikorski i ambasador ZSRS w Wielkiej Brytanii Iwan Majski.

    Majski podczas rozmów odniósł wrażenie, że Sikorski był gorącym zwolennikiem sojuszu polsko-rosyjskiego i to już na długo przed wojną, generał z kolei powiedział potem swojemu koledze Marianowi Kukielowi:”Gdy miałem ten układ podpisać i walczyłem ze sobą, czy odczekać jeszcze, słyszałem jakby szept tysięcy ust: spiesz się, ratuj!”.

    Pakt zakładał wypowiedzenie przez ZSRR traktatów zawartych z III Rzeszą w sierpniu i wrześniu 1939 roku, normalizację wzajemnych stosunków i akredytację polskiego ambasadora w Moskwie, współpracę w walce z Niemcami, utworzenie w Rosji Sowieckiej polskiej armii podlegającej polskiemu rządowi, która mogłaby zostać użyta poza granicami Związku Radzieckiego i wreszcie uwolnienie polskich jeńców i więźniów politycznych. 

    Pomimo początkowych deklaracji Sikorskiego zabrakło jednak potwierdzenia nienaruszalności polskiej granicy. Co więcej paktowanie z bezlitosnym wrogiem Narodu Polskiego, który zadał mu zdradziecki cios w plecy i splamił się krwią tysięcy zamordowanych było co najmniej wątpliwe moralnie. 

    Zarzucano też Sikorskiemu, że był słabym negocjatorem, który nie potrafił wykorzystać dramatycznej sytuacji Związku Radzieckiego, aby zażądać bardziej znaczących ustępstw. Z tych powodów niemal połowa polskiego rządu sprzeciwiała się porozumieniu. 3 ministrów (generał Kazimierz Sosnkowski, August Zaleski i Marian Seyda) podało się do dymisji, a Prezydent RP (Władysław Raczkiewicz) odmówił parafowania paktu, który został wcześniej odrzucony przez parlament (Radę Narodową). Na dodatek w akcie sprzeciwu dokonał on samorozwiązania. Paktu nie wpisano do Dziennika Ustaw, formalnie pozostał niewiele znaczącym dokumentem.J

    ednak Władysław Sikorski postawił na swoim i we wrześniu do Moskwy poleciał ambasador RP Stanisław Kot, który był oficjalnym reprezentantem Rządu Emigracyjnego w ZSRR. Podpisano również osobny protokół, w którym obiecywano „amnestię” wszystkim Polakom znajdującym się na terenie Związku Radzieckiego.

    Słowo „amnestia” sugerowało, że byli oni traktowani przez państwo sowieckie jako przestępcy, choć przecież nic złego (nawet w rozumieniu bolszewików) nie zrobili.

    Mimo to protokół ten uratował życie tysiącom Polaków, którzy mogli uciec z nieludzkiej ziemi razem z Armią Andersa. Nie wszyscy jednak zdążyli, a byli i tacy, którzy nigdy nie dowiedzieli się o porozumieniu lub dowiedzieli się za późno. Jaki był więc epilog tego wydarzenia?

    Gdy 25 kwietnia 1943 roku Niemcy odkryli w Katyniu groby polskich oficerów, a Polski rząd zwrócił się do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża z prośbą o dochodzenie, ZSRR jednostronnie zerwał stosunki dyplomatyczne. Władysław Sikorski zginął w katastrofie lotniczej nad Gibraltarem 4 lipca 1943 roku, a Polska została oddana w radziecką strefę operacyjną podczas Konferencji Teherańskiej z końca listopada tego samego roku.

    Kazimierz Grabowski

    Ostatnie wpisy autora

    Nowa Konstytucja