More

    Przyczyny, postanowienia i konsekwencje Paktu Sikorski-Majski (30.07.1941)

    Strona głównaHistoriaPrzyczyny, postanowienia i konsekwencje Paktu Sikorski-Majski (30.07.1941)

    Polecamy w dziale

    Konfederacja barska

    29.02.1768 w Barze na Podolu w obronie "wiary i wolności" zawiązana została konfederacja, przeciw Rosji i królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu. Była to ostatnia konfederacja szlachecka, ale też pierwsze powstanie narodowe

    24.02.1953 – komuniści mordują generała Augusta Fieldorfa „Nila”

    24.02.1953 roku w więzieniu na Rakowieckiej został zamordowany generał August Emil Fieldorf "Nil". Urodził się on 20.03.1895 roku w rodzinie krakowskiego kolejarza. Był wnukiem pochodzącego z Moraw sierżanta armii austriackiej.

    Białoruska Armia Narodowa

    23.02.1920 roku przedstawiciele Rzeczypospolitej Polskiej i Białoruskiej Republiki Ludowej podpisali w Rydze umowę - Białoruska Armia Narodowa pod wodzą St. Bułak-Bałachowicza miała walczyć ze wspólnym wrogiem, z Rosją Sowiecką.

    Koronacja Zygmunta Augusta na króla Polski

    20.02.1530 roku odbyła się koronacja 10-cio letniego Zygmunta Augusta, syna Zygmunta I i Bony Sforzy, na króla Polski. Jedyna w historii Rzeczpospolitej koronacja za życia urzędującego króla. Na nim wygasła dynastia Jagiellonów.
    22 czerwca 1941 roku III Rzesza zaatakowała Związek Radziecki. Wielka Brytania natychmiast wykorzystała to do własnych celów, nawiązała współpracę z ZSRR. W konsekwencji również rząd RP został zmuszony do uregulowania stosunków.

    17 września 1939 roku Związek Radziecki napadł na Polskę. Zaczęły się masowe represje, wywózki, mordy, gwałty i grabieże. Szacuje się, że Sowieci w ciągu 2 lat deportowali na wschód w 4 turach, nawet do 1,5 miliona obywateli polskich.

    14 587 polskich jeńców, z których większość stanowili oficerowie, zostało zamordowanych strzałem w potylicę w jednym z wielu miejsc kaźni (min. w Katyniu). Innych wykorzystano w charakterze taniej, niewolniczej siły roboczej. Śmiertelność spowodowana głodem, przepracowaniem i epidemiami była tak ogromna. Ocenia się, że nawet 100 tys. polskich jeńców „zaginęło”, a ich losu nie udało się do dziś ustalić. Tysiące innych więźniów zostało zamordowanych w katowniach NKWD.

    22 czerwca 1941 roku III Rzesza niespodziewanie zaatakowała Związek Radziecki, a Wielka Brytania natychmiast wykorzystała to zdarzenie do własnych celów.

    Zgodnie ze słowami premiera Zjednoczonego Królestwa, Winstona Churchilla: „gdyby Hitler najechał piekło, w Izbie Gmin wspomniałbym życzliwie o diable”, Imperium Zachodu zaczęło  kokietować Imperium Wschodu, kapitaliści komunistów, konserwatyści rewolucjonistów.

    Nawiązano przyjazne relacje, a w końcu, 12 lipca zawarto sojusz, gdyż według Churchilla: „państwo podejmujące z determinacją walkę przeciwko III Rzeszy, wspólnemu wrogowi wszystkich narodów, staje się automatycznie, bez zastrzeżeń, brytyjskim sojusznikiem”. Pozostawała jednak jeszcze kwestia polska, z powodu której Brytyjczycy rzekomo przystąpili do wojny. Polacy jako najwierniejszy sojusznik Wielkiej Brytanii odegrali dużą rolę w Bitwie o Anglię z 1940 roku. Wyróżnili się zarówno odwagą, jak i walecznością, wykazując się największą liczbą strąconych samolotów wroga.

    Anglicy zaczęli więc wywierać presję na Polaków aby znormalizowali swoje stosunki z Rosją. Premier rządu emigracyjnego, generał Władysław Sikorski, całkowicie zależny od Brytyjczyków, nawiązał rozmowy z Sowietami, w których pośredniczył minister spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii Anthony Eden. 30 lipca w Londynie, po tygodniach rozmów, w końcu podpisano dwustronne porozumienie, pod którym podpisy złożyli generał Władysław Sikorski i ambasador ZSRS w Wielkiej Brytanii Iwan Majski.

    Majski podczas rozmów odniósł wrażenie, że Sikorski był gorącym zwolennikiem sojuszu polsko-rosyjskiego i to już na długo przed wojną, generał z kolei powiedział potem swojemu koledze Marianowi Kukielowi:”Gdy miałem ten układ podpisać i walczyłem ze sobą, czy odczekać jeszcze, słyszałem jakby szept tysięcy ust: spiesz się, ratuj!”.

    Pakt zakładał wypowiedzenie przez ZSRR traktatów zawartych z III Rzeszą w sierpniu i wrześniu 1939 roku, normalizację wzajemnych stosunków i akredytację polskiego ambasadora w Moskwie, współpracę w walce z Niemcami, utworzenie w Rosji Sowieckiej polskiej armii podlegającej polskiemu rządowi, która mogłaby zostać użyta poza granicami Związku Radzieckiego i wreszcie uwolnienie polskich jeńców i więźniów politycznych. 

    Pomimo początkowych deklaracji Sikorskiego zabrakło jednak potwierdzenia nienaruszalności polskiej granicy. Co więcej paktowanie z bezlitosnym wrogiem Narodu Polskiego, który zadał mu zdradziecki cios w plecy i splamił się krwią tysięcy zamordowanych było co najmniej wątpliwe moralnie. 

    Zarzucano też Sikorskiemu, że był słabym negocjatorem, który nie potrafił wykorzystać dramatycznej sytuacji Związku Radzieckiego, aby zażądać bardziej znaczących ustępstw. Z tych powodów niemal połowa polskiego rządu sprzeciwiała się porozumieniu. 3 ministrów (generał Kazimierz Sosnkowski, August Zaleski i Marian Seyda) podało się do dymisji, a Prezydent RP (Władysław Raczkiewicz) odmówił parafowania paktu, który został wcześniej odrzucony przez parlament (Radę Narodową). Na dodatek w akcie sprzeciwu dokonał on samorozwiązania. Paktu nie wpisano do Dziennika Ustaw, formalnie pozostał niewiele znaczącym dokumentem.J

    ednak Władysław Sikorski postawił na swoim i we wrześniu do Moskwy poleciał ambasador RP Stanisław Kot, który był oficjalnym reprezentantem Rządu Emigracyjnego w ZSRR. Podpisano również osobny protokół, w którym obiecywano „amnestię” wszystkim Polakom znajdującym się na terenie Związku Radzieckiego.

    Słowo „amnestia” sugerowało, że byli oni traktowani przez państwo sowieckie jako przestępcy, choć przecież nic złego (nawet w rozumieniu bolszewików) nie zrobili.

    Mimo to protokół ten uratował życie tysiącom Polaków, którzy mogli uciec z nieludzkiej ziemi razem z Armią Andersa. Nie wszyscy jednak zdążyli, a byli i tacy, którzy nigdy nie dowiedzieli się o porozumieniu lub dowiedzieli się za późno. Jaki był więc epilog tego wydarzenia?

    Gdy 25 kwietnia 1943 roku Niemcy odkryli w Katyniu groby polskich oficerów, a Polski rząd zwrócił się do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża z prośbą o dochodzenie, ZSRR jednostronnie zerwał stosunki dyplomatyczne. Władysław Sikorski zginął w katastrofie lotniczej nad Gibraltarem 4 lipca 1943 roku, a Polska została oddana w radziecką strefę operacyjną podczas Konferencji Teherańskiej z końca listopada tego samego roku.

    Kazimierz Grabowski

    Ostatnie wpisy autora

    Nowa Konstytucja