25.05
Polska
Sławosz Uznański-Wiśniewski odpowiedział na próbę zakazania mu publicznych wypowiedzi przez szefową Polskiej Agencji Kosmicznej (POLSA), Marty Wachowicz. Zapytał czy to prawda, że w 2025 r. POLSA wydała mniej niż 40% przyznanego jej budżetu. Pytał o powody zwolnienia rzeczniczki Agencji na 2 tygodnie przed startem polskiej misji kosmicznej. Domaga się też podania przyczyny, dlaczego POLSA nie pokazała Polakom 200 tys. zdjęć i filmów z misji Axiom-4, do których ma wyłączność. Ostrzegł, że opóźnienia w budowie systemów satelitarnych grożą utratą pieniędzy z KPO.
Nauka
Naukowcy z Garvan Institute po raz 1. nagrali pod mikroskopem, jak makrofagi (komórki odpornościowe) atakują i pożerają żywe komórki nowotworu (czerniaka). Odkrycie dowodzi, że makrofagi patrolują krawędzie guza i spowalniają jego wzrost. Kluczowa okazała się konkretna grupa makrofagów z białkiem CD169. Po ich usunięciu nowotwór rósł znacznie szybciej. Zjawisko zaobserwowano u myszy, a następnie potwierdzono obecność tych samych komórek w ludzkiej skórze i wokół guzów. Ta wiedza może zrewolucjonizować immunoterapię.
Chiny
W wybuchu w chińskiej kopalni węgla w prowincji Shanxi (centrum chińskiego górnictwa) zginęło co najmniej 80 osób, a 130 zostało rannych; to jedna z największych katastrof górniczych w Chinach w ostatnich 10 latach. W latach 2010-2025 w chińskich kopalniach doszło do ponad 3 tys. wypadków. Shanxi dostarcza ponad 25% chińskiego wydobycia węgla.
Kongo
Zgodnie z nakazem USA piłkarze DR Konga muszą przejść 21-dniową kwarantannę, by wjechać do kraju i wystąpić na mundialu w zw. z epidemią Eboli, która zabiła już 150 osób w DKR. Drużyna z Afryki rozpoczęła samoizolację na zgrupowaniu w Belgii. Pierwszy mecz ma rozegrać 17 czerwca.
Izrael
Liczba ataków na chrześcijan, w tym duchownych i pielgrzymów, wzrosła ze 110 w 2024 r. do 180 w 2025 r.; najczęstszym atakiem było opluwanie. Organizacje charytatywne muszą „eskortować” chrześcijan przez miasto, by chronić ich przed nękaniem i wandalizmem. Podają one, że sprawcami jest grupa religijnych nacjonalistów, którzy czują się bezkarni dzięki polityce obecnego rządu.
Min. bezpieczeństwa Ben-Gwir podkreślił w 2023 r., że opluwanie chrześcijan to nie przestępstwo. W Izraelu mieszka ok. 200 tys. chrześcijan (2% populacji).
USA
Odkryto złoża litu o masie 2,5 mln ton, co może uniezależnić kraj od importu tego surowca na 300 lat.Obecnie USA sprowadzają ponad połowę litu z Chin, Argentyny i Chile, mając tylko 1 czynną kopalnię w Nevadzie. Odkrycia dokonano w Appalachach.
Ukraina
Strefa Wykluczenia w Czarnobylu mimo promieniowania tętni życiem zwierząt dzięki nieobecności ludzi – występuje tam 13 gatunków dużych ssaków, m.in. niedźwiedzi brunatnych, koni Przewalskiego i rysi. Największa różnorodność występuje w samym sercu najbardziej skażonej strefy. Rozległy teren strefy (2,5 tys. km2) pozwala zwierzętom na swobodne przemieszczanie się i rozmnażanie.
Arktyka
Naukowcy opisali, że białuchy arktyczne potrafią rozpoznawać swoje odbicie w lustrze, co dowodzi ich wysokiej samoświadomości. To kolejny gatunek, obok szympansów, delfinów i srok, u którego potwierdzono tę cechę. Białuchy mają duże mózgi i skomplikowaną strukturę społeczną; potrafią też naśladować ludzką mowę. Eksperyment ruszył ponad 20 lat temu, a nagrania zostały teraz zdigitalizowane i przeanalizowane.
USA
Firma SpaceX pomyślnie przeprowadziła 1. lot testowy swojej najnowszej i największej rakiety Starship V3 o wysokości 125 m. Był to 12. test systemu Starship od 2023 r. Przetestowano nowe silniki Raptor 3 oraz zmodernizowany booster Super Heavy. Bezpiecznie wylądował on w Zatoce Meksykańskiej 6 min. po starcie, a statek wodował w Oceanie Indyjskim po godzinie lotu.
Starship V3 ma służyć do przyszłych misji załogowych na Księżyc i Marsa. SpaceX już przyjmuje rezerwacje na prywatne loty międzyplanetarne.
26.05
Polska
Związkowcy z policji złożyli w Sejmie petycję o zmiany w prawie rozszerzające obronę konieczną wg założenia “mój dom moja twierdza”. Powód: rosnące zagrożenia zw. z imigracją. Chcą też zmniejszyć odpowiedzialność funkcjonariuszy za użycie siły.
Obywatel nie popełniałby przestępstwa, odpierając atak na dowolne dobro, nawet jeśli napastnik zginie. Zbliżyłoby to prawo do rozwiązań z Czech, Austrii i Szwajcarii. Projekt znosi wymóg „proporcjonalności” obrony, czyli że atakowany musi bronić się podobnie do tego, jak jest atakowany. Dodatkowo policjanci mieliby odpowiadać karnie za użycie broni tylko wtedy, gdy działali świadomie i celowo wbrew przepisom. Chcą zrównania ochrony dobra własnego z dobrem cudzym, usuwając ich obecne rozróżnienie w prawie.
UK
Brytyjski urząd ds. równości uznał, że dostęp do toalet i przymierzalni musi być zgodny z płcią biologiczną; transpłciowe kobiety mają zakaz wstępu dla pomieszczeń dla kobiet.
Instytucje i firmy muszą teraz zaoferować transpłciowym trzecią, neutralną płciowo przestrzeń lub dawać im dostęp do toalet dla niepełnosprawnych. Zasady te wynikają z wyroku Sądu Najwyższego, który orzekł, że definicja kobiety w ustawie o równości opiera się wyłącznie na biologii.
Nowa Zelandia
Nowa Zelandia rozpoczęła likwidację 2,5 mln dzikich kotów. Do 2050 r. chce je całkowicie wybić, by ochronić lokalną przyrodę. Zagrażają ptakom, nietoperzom i jaszczurkom oraz roznoszą toksoplazmozę. Trwają legalne polowania z nagrodami za skuteczność. Program obejmuje też eliminację szczurów, oposów, łasic, fretek, jeży i innych inwazyjnych gatunków.
Kongo
Epidemia eboli w DR Konga rozszerza się. Jest już niemal 1000 podejrzeń, a ponad 200 osób zmarło. WHO ogłosiło najwyższy poziom zagrożenia w tym kraju. To 17. wybuch epidemii wirusa w historii DR Konga. Region chorobowy graniczy z Ugandą i Sudanem Płd. Obecny szczep jest niewykrywalny dla wcześniejszych testów. 2 chorych wykryto w Ugandzie, a 2 chorych Amerykanów izolowano w Czechach i Niemczech. Miejscowi nie wierzą w epidemię, dlatego dokonywane są ataki na placówki medyczne i namioty do izolacji chorych. Choroba przenosi się przez kontakt z wydzielinami i zakażoną powierzchnią. Nie ma na nią leków.
Liban
Izraelski nalot uszkodził szpital w libańskim Tyrze i zranił 25 medyków; wg Libanu od początku wojny w atakach Izraela zginęło ponad 3 tys. osób, w tym ok. 150 medyków. Zespoły ratownicze miały być celem izraelskich dronów ponad 150 razy. ONZ i WHO wezwały Izrael do zaprzestania ataków na szpitale i karetki.
Białoruś
Emanuel Macron zadzwonił do Łukaszenki i wezwał, by ten nie dopuścił do wciągnięcia Białorusi w wojnę przeciw Ukrainie i zachęcał go do poprawy relacji z Europą. Wcześniej Zełenski ostrzegał, że Rosja planuje wciągnąć armię Łukaszenki do walk oraz rozważa prowokacje na granicy z NATO.
Ukraina
Sobotni rosyjski nalot na Kijów uszkodził łącznie ok. 300 obiektów, w tym bloki mieszkalne; rannych zostało 90 osób, a zginęły 4.
Watykan
Papież Leon XIV ostrzegł przed zagrożeniami AI dla godności człowieka i wezwał do jej „rozbrojenia”, czyli wyłączenia jej z logiki rywalizacji militarnej i ekonomicznej o światową dominację bigtechów.
Ostrzegł przed „wieżą Babel” cyfrowego świata i redukowaniem człowieka do danych. Ocenił, że użycie AI w wojsku obniża próg użycia siły i zaciera odpowiedzialność za śmierć ludzi. Zwrócił też uwagę, że AI zużywa ogromne ilości energii, wody i zwiększa emisję CO2.
Cannes
Paweł Pawlikowski zdobył nagrodę za reżyserię filmu „Ojczyzna” na Festiwalu Filmowym w Cannes. To 2. taka nagroda w jego karierze. Pierwszą otrzymał w 2018 r. za film „Zimna wojna”. „Ojczyzna” opowiada relację niemieckiego pisarza z dziećmi podczas podróży przez powojenne Niemcy w 1949 r. Pawlikowski współtworzył scenariusz z Henkiem Handloegtenem, a w głównych rolach wystąpili Hanns Zischler i Sandra Hüller.
Afryka
Na afrykańskich sawannach testowany jest system AI, kamer i satelitów wykrywających kłusowników poprzez analizę zachowania zwierząt i tworząc system wczesnego ostrzegania dla strażników. AI wykrywa, że zwierzęta (m.in. zebry, żyrafy, czy nosorożce) reagują na zagrożenie w charakterystyczny sposób – uciekają, zastygają lub zmieniają trasę. Algorytmy uczą się rozpoznawania „wzorców paniki”. Zwierzęta wyposażono w miniaturowe GPS monitorujące m.in. pozycję, tętno i aktywność. Pierwszy satelita systemu już działa, kolejne mają zostać uruchomione do 2027 r. Plan zakłada oznakowanie nawet 100 tys. zwierząt do 2030 r.
Nauka
Agent AI rozwiązał 9 legendarnych problemów matematycznych Erdősa przy współudziale polskiego naukowca Henryka Michalewskiego. Maszyna udowodniła także 44 hipotezy z OEIS. Henryk Michalewski współtworzył metodologię, która pozwoliła AI na tak zaawansowane wyprowadzanie dowodów.
Pakistan
W zamachu na pociąg wiozący żołnierzy i ich rodziny zginęło 20 osób, a 70 zostało rannych. Skład wysadzono, gdy przejeżdżał przez peron. Wybuch wykoleił 3 wagony i lokomotywę; 2 wagony przewróciły się i zapaliły. Świadkowie mówią o aucie pułapce, które uderzyło w skład. Do ataku przyznała się Armia Wyzwolenia Beludżystanu. W Beludżystanie separatyści walczą z rządem o kontrolę nad surowcami.
USA
Wyciekła depesza dyplomatyczna ambasadora USA w Warszawie – Tom Rose napisał do Waszyngtonu, że sprzeczne komunikaty ws. amerykańskich wojsk wywołały w Polsce „poczucie zdrady, rozczarowanie oraz szok polityczny i psychologiczny”. Dokument ostrzega, że zamieszanie może skłonić Polskę do rezygnacji z zakupu amerykańskiej broni na rzecz systemów z UE. Rose dodał, że Polska czuje się oszukana, bo Trump wielokrotnie nazywał ją najbardziej wiarygodnym sojusznikiem Ameryki. Ambasador zalecił utrzymanie mniejszej, ale stałej obecności wojskowej zamiast kosztownych rotacji całych brygad pancernych.
27.05
Polska
Prezydent Nawrocki spośród 5 kandydatów powołał sędziego Zbigniewa Kapińskiego na nowego I prezesa Sądu Najwyższego. Wbrew obiekcjom Kaczyńskiego i Cenckiewicza. Kadencja potrwa 6 lat. Nawrocki wskazał na duże doświadczenie Kapińskiego w złożonych sprawach karnych. Kontrowersje budzi jego wyrok z 2000 r., gdy orzekł, że prawdziwe jest oświadczenie lustracyjne Wałęsy o tym, jakoby nie był on nigdy agentem. W zw. z tą sprawą Kaczyński napisał, że “nie wyobraża sobie” by ten sędzia został prezesem SN.
Biuro prezydenta zapewnia, że Kapiński nie miał wtedy dostępu do wszystkich znanych obecnie dokumentów.
USA
MON podpisał list intencyjny z USA ws. dołączenia Polski do grupy, która w ramach Pentagonu ma nabywać środki antydronowe. Oznaczać to będzie powiązanie polskich zamówień z amerykańskim rynkiem i wg ukraińskich wojskowych doprowadzi do sytuacji, w której Polacy będą kupowali od Amerykanów rozwiązania, które ci nabędą od Ukraińców, ale płacąc za nie dużo więcej. Polska nie jest jedyna. W ramach grupy udział biorą też Rumunia, Australia, Wlk. Brytania i Korea Płd. Z tych krajów to Polska ma najlepiej rozwiniętą branżę dronową – działa tu 150 takich firm.
Rosja
Rosja zwróciła się do ONZ ws. rzekomego łamania praw Rosjan w krajach bałtyckich. Zarzuca zakazywanie używania rosyjskiego, represjonowanie i zastraszanie mniejszości oraz przepisywanie historii na nowo. Moskwa szykuje skargę do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości.
Niemcy
Rekordowe 310 tys. osób uzyskało obywatelstwo w 2025 r. W 2024 r. było to 292 tys. osób, co stanowiło wzrost o 46% wobec 2023 r. 28% stanowili Syryjczycy. Na 2. miejscu plasowali się Turcy. Wkrótce w warunkach uzyskania obywatelstwa zacznie mieścić się ukraińska fala powojenna. To efekt złagodzenia wymogów z 2024 r., kiedy to obowiązkowy pobyt skrócono z 8 do 5 lat i umożliwiono obywatelstwo osobom posiadającym wiele paszportów.
Węgry
Nowy rząd wycofał decyzję rządu Orbana o wystąpieniu tego kraju z Międzynarodowego Trybunału Karnego. Oznacza to np., że tym razem premier Izraela Netanjahu mógłby zostać zatrzymany (jest poszukiwany przez MTK za zbrodnie wojenne i przeciw ludzkości).
Ukraina
Rosja wezwała zagranicznych dyplomatów i członków instytucji do ewakuacji z Kijowa przed falą zmasowanych ataków. Rzekomo to odwet za zbombardowanie przez Ukrainę akademika w Starobielsku, gdzie zginęły dziesiątki młodych mężczyzn. Wg Ukrainy szkolono tam operatorów dronów. Wg Rosji byli to studenci. Aby uwiarygodnić tą wersję, Rosjanie opublikowali zdjęcia rzekomych ofiar, które okazały się… ukraińskimi ofiarami rosyjskich ataków z 2022 i 2023 r. oraz stockowymi rosyjskimi zdjęciami “ładnych ludzi”.
Iran
USA zaatakowały wyrzutnie rakiet na południu Iranu i zatopiły 2 statki mające rozstawiać miny. Wg Trumpa są to działania defensywne, a rozmowy z Iranem “przebiegają pomyślnie”. Iran z kolei poinformował o zestrzeleniu drona MQ-9 i ostrzelaniu myśliwca F-35.
28.05
Polska
Przed Sejmem protestowało niemal tysiąc naukowców domagając się powiązania ich niskich płac ze średnią pensją w sektorze przedsiębiorstw oraz większych i stabilnych finansów na badania. Polska wydaje na naukę, w tym szkolnictwo wyższe, tylko 1% PKB. Naukowcy chcą 3% w ciągu 4 lat. Na transparentach widniały hasła: „Prestiżem się nie najemy”, „Z pustego i Skłodowska nie naleje”, „Moje bakterie muszą jeść”, „Silna nauka, silne państwo”, „Badam DNA, moja pensja sięga dna”.
USA
Mike Rogers, szef Komisji Sił Zbrojnych Izby Reprezentantów, zgłosił projekt corocznej ustawy obronnej, zakładający zwiększenie obecności wojsk amerykańskich w Polsce i na wschodniej flance NATO. Dokument krytykuje wstrzymanie rotacji w Polsce i wskazuje, że do odstraszania Rosji niezbędne jest umieszczenie w naszym kraju 2 amerykańskich brygad pancernych.
Nauka
Naukowcy z University of Colorado Boulder opisali mechanizm biologiczny, który powoduje, że życie w przeludnieniu (czyli w mieście) może hamować płodność u ludzi i zwiększać uszkodzenia DNA. Organizmy żyjące w dużym zagęszczeniu wydzielają białko (u ludzi to katepsyna B), które niszczy własne DNA. Gdy liczba badanych nicieni przekraczała 3 tys. osobników, organizmy zaczynały masowo wydzielać destrukcyjne białko. W tłumie ciało reaguje tak, jakby było napromieniowane, prowadząc do mutacji genetycznych. U myszy żyjących w ścisku liczba uszkodzeń w komórkach rozrodczych wzrosła o 90%. Skutek – mniej potomstwa i wady rozwojowe. Mechanizm działa jak „biologiczny bezpiecznik”, chroniąc ekosystemy przed nadmiernym wzrostem populacji. Może być 1 z powodów, przez które dzietność w miastach spada najszybciej.
NATO
USA planują wycofać z Europy niszczyciele, okręty podwodne, samoloty bojowe oraz drony – donoszą media, powołując się na tajne spotkanie doradcy Pentagonu z urzędnikami NATO, na którym miał przekazać informację. USA nie planują rezygnować z odstraszania nuklearnego w Europie. Skala wycofania innego sprzętu ma zależeć od tego, jak szybko europejscy sojusznicy znajdą dla niego zastępstwo. Sekretarz stanu Marco Rubio zapowiedział, że należy spodziewać się kolejnych decyzji o redukcji personelu i uzbrojenia.
UE
KE w ramach polityki klimatycznej szykuje przepisy zmuszające duże firmy, by od 2030 r. musiały mieć min. 30% aut elektrycznych w składzie flot. Małe firmy też “oberwą”. Dot. firm z ponad 250 pracownikami i obrotem ponad 50 mln € rocznie. Łączny udział pojazdów zero- i niskoemisyjnych ma wynosić minimum 48%. W samochodach dostawczych wymóg ma wynosić 25% elektryków.
Eksperci ostrzegają, że dotknie to też mniejsze firmy i osoby prywatne, bo firmy leasingowe zaczną wymuszać wybór elektryków na klientach. W Polsce sprzedaż elektryków spadła w kwietniu 2026 do 5% nowych aut z 7% w całym 2025 r. i 11% w grudniu 2025. Powód – zakończenie dopłat do tych aut w styczniu 2026 r.
UE
Agresywne mrówki śródziemnomorskie Tapinoma magnum opanowują Europę, niszcząc kable internetowe, a nawet zmuszając ludzi do wyprowadzek. Budują superkolonie liczące dziesiątki mln robotnic, które zajmują setki metrów terenu. Są już m.in. w Niemczech (m.in. Kolonia, Hanower, Szlezwik-Holsztyn), w Belgii i Holandii. W niemieckim Kehl wniknęły do podziemnych instalacji i zniszczyły kable, powodując przerwy w dostawach prądu i Internetu. Środki owadobójcze nie działają. W Niemczech testuje się wpompowywanie wrzątku pod wysokim ciśnieniem do gniazd.
Mrówki te wykazują też odporność na mróz – kolonie przetrwały do -15°C. Są agresywne wobec ludzi i zwierząt domowych, były przypadki śmierci małych psów po ataku. Ten typ mrówki eliminuje i przejmuje terytoria innych. Może trafić do Polski z transportem ziemi i importowanymi roślinami doniczkowymi.
Włochy
Po prawie 50 latach powraca Orient Express – luksusowy pociąg pojedzie z Rzymu do Stambułu w październiku 2026; bilety kosztują od 16,5 tys. €. Trasa wiedzie przez Wenecję, Budapeszt i Braszów. Podróż trwa 5 dni, by pasażerowie zwiedzali po drodze miasta. Wnętrza inspirowane są stylem włoskich lat 60. Za kuchnię odpowiada Heinz Beck – szef kuchni z 3 gwiazdkami Michelin.
Projekt ma nawiązywać do historycznego Orient Expressu znanego m.in. z powieści Agathy Christie.
Natura
Polscy naukowcy dowiedli, że zanieczyszczenia chemiczne w wodzie, jak pozostałości leków antykoncepcyjnych i plastiku, zaburzają rozwój płci oraz płodność żab. Hodowali 300 kijanek w wodzie, w której poziom zanieczyszczenia syntetycznym estrogenem (z pigułek antykoncepcyjnych) był na poziomie typowym dla rzek Europy. Efekt to zaburzenie proporcji płci – na 1 samca przypadało aż 9 samic. Część stała się obojnakami. Dodatkowo BPA z plastiku powodował u samców żab zanik komórek rozrodczych i prowadził do bezpłodności.
Cienka skóra płazów natychmiast wchłania toksyny, więc są systemem wczesnego ostrzegania o problemach w środowisku.
UK
Polska i Wlk. Brytania podpisały w Londynie nowy traktat obronny, obejmujący współpracę militarną, bezpieczeństwo energetyczne oraz walkę z nielegalną migracją. To podniesienie poziomu wcześniejszych umów. Zawiera deklarację wzajemnej obrony, podobną do zobowiązań zawartych przez Londyn z Paryżem i Berlinem. Tygodnik „The Economist” podsumował, że rosnąca potęga gospodarcza i militarna Polski sprawia, iż Warszawa domaga się miejsca przy „głównym stole” obok mocarstw.
Premierzy Tusk i Starmer po podpisaniu polsko-brytyjskiego traktatu zwanego „Traktatem z Northolt” zapowiedzieli wspólną produkcję pocisku obrony powietrznej nowej generacji oraz duże manewry wojskowe.
Kanada
Szefowie MON Polski i Kanady podpisali list intencyjny ws. współpracy w ramach programu SAFE. Polska ma eksportować nowoczesną broń do Kanady i wyśle żołnierzy na wspólne manewry NATO w Arktyce. Kanada jest jedynym krajem spoza UE, który przystąpił do SAFE. Głównym towarem eksportowym Polski mają tu być drony FlyEye, Warmate oraz systemy Gladius od Grupy WB.
29.05
Polska
Służby odłowiły już 8 niedźwiedzi w Bieszczadach po śmiertelnym ataku niedźwiedzia w Płonnej i częstych wizytach zwierząt koło domów; 7 z 8 schwytanych dostało obroże GPS.
2 najbardziej uciążliwe samice z Wołkowyi wywieziono w głąb lasu, z dala od ludzi. Służby planują odłowić łącznie 18 niedźwiedzi na Podkarpaciu. Projekt za 16 mln zł przewiduje m.in. montaż bezpiecznych śmietników i sadzenie dzikich drzew owocowych w lasach.
Sejm przyjął ustawę pozwalającą myśliwym na strzelanie do niedźwiedzi gumowymi kulami, by je płoszyć. Obecne metody, jak broń gazowa, przestały działać na zwierzęta przyzwyczajone do człowieka. Nowe prawo zdejmie też z myśliwych odpowiedzialność karną, jeśli zwierzę zginie przy próbie płoszenia w obronie ludzi.
Austria
W Wiedniu muzułmanie w publicznym parku wygonili studentów za grillowanie wieprzowiny. Ponad 40% dzieci i młodzieży w Wiedniu to muzułmanie, co rodzi napięcia m.in. w Ramadanie. W wielu niemieckich i austriackich szkołach i uczelniach z menu wycofano już wieprzowinę na rzecz żywności halal.
UE
InPost zaczął sprzedaż specjalnej walizki dopasowanej do największych skrytek w Paczkomatach i rozszerzył usługę wysyłki bagażu do 7 krajów, co ma ograniczyć koszty bagażu w tanich liniach lotniczych, jak Wizzair i Ryanair. Paczki można nadawać z Polski do: Włoch, Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Hiszpanii i Portugalii. Cena walizki to ok. 320 zł i jest dostępna w sklepie Outofthebox.pl. Pozwoli to nadać bagaż wcześniej i podróżować tylko z podręcznym. Ryanair i Wizzair zarabiają w znacznej części na opłatach za bagaż.
Szwecja
Wielka umowa Kijowa i Sztokholmu. Szwecja przekaże Ukrainie 16 nowoczesnych myśliwców JAS 39 Gripen C/D wraz z amunicją i rozpocznie sprzedaż kolejnych 20 maszyn nowszej generacji. Darowizna wynosi ponad 22 mld koron szwedzkich. Pierwsze samoloty przekazane będą za ponad pół roku, a dostawa zakupionych (za środki z europejskiej pożyczki) ruszy w 2030 r. Gripeny mogą niszczyć cele w odległości 200 km i są w stanie startować z prowizorycznych lotnisk. Ponadto Szwecja szykuje 22. pakiet wsparcia, a wstępne plany dot. zakupu nawet 150 Gripenów.
Kuba
Sekretarz stanu Marco Rubio ogłosił, że Pentagon jest w pełni gotowy do inwazji na Kubę i czeka jedynie na rozkaz Trumpa. Donald Trump zapowiedział kontynuację działania, „dopóki wyspa nie odzyska wolności”. Do wypłynięcia szykuje się okręt USS Kearsarge z 2,5 tys. marines na pokładzie. Teren Kuby jest stale monitorowany. Kubański rząd wydał poradnik dla obywateli, jak przygotować się do obrony przed atakiem z USA.
KE
Unijni komisarze narzekają na własne rozwiązania – uciążliwe podróże służbowymi elektrykami na trasie Bruksela-Strasburg. Flota KE to 130 aut, a 80% to „elektryki” zgodnie z polityką zeroemisyjności KE do 2027 r. Przez to komisarze muszą zatrzymywać się na ładowanie w 450 km trasie i czas ich podróży rośnie o ok. 30 min. Zgłaszają zmęczenie, zwłaszcza po długich sesjach plenarnych.
Szefowa KE von der Leyen unika tych problemów, bo wciąż używa spalinowego auta opancerzonego, które nie ma elektrycznego zamiennika.
Iran
USA i Iran porozumiały się ws. wydłużenia rozejmu o 60 dni i rozpoczęcia rozmów o programie nuklearnym. Byłby to największy przełom od początku konfliktu, ale musi go zatwierdzić Trump. Iran odblokowałby cieśninę, a USA stopniowo irańskie porty. Możliwe jest złagodzenie sankcji.
Chiny
Naukowcy z Northwest University odkryli, że chińscy chirurdzy 600 lat temu używali preparatów z silnie trującego tojadu do znieczulenia przy operacji. Na narzędziach chirurgicznych z grobowca odkryto pod mikroskopem ślady trucizny z tojadu, jednej z najbardziej trujących roślin świata. Badacze uznają to za pierwszy chemiczny dowód używania takiego środka w chirurgii. Sądzą, że w mikrodawkach i po obróbce (m.in. gotowaniu w occie) trucizna mogła działać przeciwbólowo i przeciwzapalnie. Medycyna dynastii Ming mogła stosować zaawansowane metody kontroli bólu na długo przed europejskimi odkryciami.
USA
Wołodymyr Zełenski zaapelował do Donalda Trumpa o pilne wsparcie obrony powietrznej Ukrainy, nagłaśniając krytyczny brak pocisków Patriot. Napisał, że Ukraina „niemal wyłącznie” polega na USA w obronie przed rakietami. Wg Zełenskiego tempo dostaw nie nadąża za zagrożeniem na froncie.
Białoruś
Żołnierz, który w marcu 2024 r. oddał 12 strzałów na granicy z Białorusią, został uniewinniony przez Wojskowy Sąd Garnizonowy od zarzutu przekroczenia uprawnień i narażenia ludzi na utratę życia. Stwierdzono, że działał zgodnie z obowiązkami podczas ochrony granicy, gdzie przepisy dopuszczają użycie broni. Wyrok jest nieprawomocny. Sąd ustalił, że strzały nie były wymierzone w migrantów ani funkcjonariuszy. Podkreślono, że żołnierz był dobrze wyszkolony. Żołnierze i funkcjonariusze SG uznawani za poszkodowanych zeznali, że nie czuli zagrożenia i nie chcą ścigania oskarżonego. Karol S. mówił, że były to strzały ostrzegawcze „w bezpiecznym kierunku”. Sąd odnotował, że miesiąc później w tym samym rejonie zginął żołnierz ugodzony nożem przez migranta.
Ukraina
Brak umów międzynarodowych sprawia, że kierowcy spoza UE, głównie z Ukrainy, są bezkarni na polskich drogach – fotoradary złapały w 2025 r. ponad 120 tys. wykroczeń aut spoza UE, a wystawiono tylko 3 tys. mandatów. Służby nie mogą namierzyć właścicieli pojazdów. Ustalenie danych osób ze Wschodu po zdjęciu jest dla policji zbyt kosztowne i czasochłonne. Budżet traci setki mln zł wpływów z mandatów rocznie. Wg ekspertów wystarczyłoby połączenie baz fotoradarów z kamerami na granicach, by blokować wyjazd tym z zaległymi mandatami.
Majorka
W połowie kwietnia na Majorce 33-letnia Anna Wilska została okradziona, po czym zaginęła, a jej profil usunięto z social mediów; jest wciąż poszukiwana, a zniknął ważny dowód. Nagrania z monitoringu na komendzie, w której zgłaszała kradzież, zostały automatycznie nadpisane po miesiącu. Teraz nie można ustalić, czy kobieta była na policji sama, czy z kimś jeszcze.
30.05
Polska
Sejm przyjął ustawę o statusie osoby najbliższej (zamiast związków partnerskich), co umożliwi formalizację homozwiązków i wprowadzi m.in. umowy notarialne o związku, wspólny majątek i dostęp do informacji medycznych.
Prezydent nie podpisze ustawy, bo jest to „alternatywa dla małżeństwa”, a konstytucja definiuje małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny. Dodał, że „jest gotowy podpisać ustawę, która nie będzie ideologiczna, która nie będzie furtką dla alternatywy małżeństwa i podważania konstytucji”.
Ukraina
Prezydent Nawrocki skrytykował Zełenskiego za nadanie jednostce wojskowej imienia „Bohaterów UPA” i zawnioskował do Kapituły o odebranie mu Orderu Orła Białego, przyznanego przez Andrzeja Dudę w 2023 r. Koalicja rządząca jest przeciw – wzywa do “wstrzemięźliwości”.
Ukraina planuje sprowadzenie do kraju prochów Stepana Bandery z Monachium, na co wyraziła już zgodę jego rodzina. Grób Bandery znajduje się w Monachium, gdzie przywódca OUN żył i zginął w zamachu KGB w 1959 r. Ukraina chce sprowadzić także szczątki Jewhena Konowalca, pierwszego szefa OUN. Zełenski brał już udział w ponownym pochówku Andrija Melnyka (szefa OUN), którego prochy sprowadzono niedawno z Luksemburga.
Niemcy
Niemcy pracują nad prawem, które ma zobowiązać social media do promowania „wiarygodnych” mediów wskazanych przez państwo – mają mieć pierwszeństwo w algorytmach FB, TikToka, IG i X. Decyzje o „wiarygodnych mediach” miałaby podejmować niemiecka Komisja ds. Licencji i Nadzoru. Pretekstem jest ograniczanie treści polaryzujących i emocjonalnych w sieci.
Rumunia
Rosyjski dron uderzył w blok mieszkalny w rumuńskim mieście Gałacz, wywołując pożar; 2 osoby zostały lekko ranne. Podobne zdarzenie w Gałaczu miało miejsce już w kwietniu. MSZ Rumunii wezwało ambasadora Rosji i oskarżyło Moskwę o „nieodpowiedzialną eskalację”. Służby ewakuowały mieszkańców. Rumuńskie władze zażądały od NATO przyspieszenia dostaw systemów do walki z dronami. Incydent nastąpił blisko granicy z Ukrainą, gdzie Rosja zaatakowała port w Reni 16 dronami Shahed.
Ambasador USA przy NATO Matthew Whitaker potępił uderzenie rosyjskiego drona w Rumunii i oświadczył, że USA będą bronić „każdego centymetra terytorium NATO” i stoją ramię w ramię z Rumunią.
Węgry
Władze wydały zgodę na Paradę Równości w Budapeszcie 27 czerwca; rok temu zakazał jej Orban. W 2025 parada i tak przeszła ulicami stolicy, gromadząc rekordowe 200 tys. osób i stając się protestem przeciw Fideszowi. Policja postawiła za to zarzuty burmistrzowi Budapesztu. Prawo z marca 2025 zabraniało promowania homoseksualizmu wśród nieletnich i służyło do delegalizacji marszu.
USA
Podczas testu na Florydzie eksplodowała rakieta New Glenn firmy Blue Origin Jeffa Bezosa, co może opóźnić program Artemis i plany powrotu USA na Księżyc. Przyczyna nie jest znana, podejrzewa się wyciek paliwa. Maszyna miała w czerwcu wynieść 50 satelitów internetowych Amazona, mających konkurować ze Starlinkami. Blue Origin ma dostarczyć lądownik dla astronautów do misji Artemis. Sprawę zbada FAA, co oznacza wstrzymanie kolejnych startów do wyjaśnienia przyczyn awarii.
ONZ
ONZ wpisało Izrael i Hamas na tzw. listę wstydu za łamanie praw dzieci w konfliktach zbrojnych. Raport ONZ dot. m.in. zabijania i okaleczania dzieci, przemocy seksualnej, porwań oraz ataków na szkoły i szpitale. Na liście są też m.in. Rosja, Państwo Islamskie, Al-Kaida, Boko Haram, Syria i Jemen. Izrael jest 1. wpisanym tam krajem demokratycznym. Premier Netanjahu skomentował, że ONZ „dołączyło do zwolenników morderców z Hamasu”.
PAT
