Myślenie intuicyjne u Stagiryty w istotny sposób uzupełnia zdolności umysłu do rozpoznawania prawdy i czynienia dobra. Cel ten również przyświeca mądrości (sapientia) u św. Tomasza z Akwinu w Sumie teologicznej, przy czym arystotelesowska cnota połączonej mądrości praktycznej i teoretycznej jest raczej bliska Tomaszowej roztropności (prudentia). Tomaszowa mądrość zaś nabiera znaczenia teologicznego i jest pochodną miłości czyli najwyższej cnoty teologalnej. Dlatego brak mądrości Skarbimierczyk nazywał grzechem. U Arystotelesa myślenie intuicyjne jest wrodzone, u Tomasza zaś chrześcijańska mądrość jest „darem Ducha Świętego”.
Nie tylko w tradycji kultury europejskiej rządzący powinni się odznaczać mądrością. Ta konieczność występuje np. w starochińskim taoizmie, przekazanym przez Laozi (Lao Tsy) w Dao de jing (Tao te ching), gdzie jest napisane, że „[c]i, którzy pragną opanować świat i biorą się do działania, (…) nie dopną swego, ponieważ świat jest naczyniem duchów i bogów i nie można go posiąść podejmując jakieś działanie”. Podobnie jak w średniowiecznej Europie, tak i w starożytnych Chinach pośrednikami między niebem a ziemią byli kapłani i równocześnie sprawowali oni władzę świecką. Taoistyczny mędrzec (zhengren, shengren) „jest opiekunem podwładnych, sprawuje pieczę ojcowską nad nimi, bierze na siebie odpowiedzialność za ich los. Dąży do ich doskonalenia w przybliżaniu tajemnicy tao [dao]”. A owo powstrzymanie się od działania przytoczone w słowach Laozi, czyli taoistyczna cnota wu wei, oznacza tu nieingerowanie w naturalny porządek rzeczy, a w przypadku rządzących to całkowita rezygnacja z dóbr osobistych na poświęceniu się rozwojowi duchowemu i rzeczom publicznym.
Współcześni kapłani Kościoła nie sprawują władzy politycznej, ale dalej sprawują rząd dusz. Kształtowanie duchowości jest zaś – jak uczył Skarbimierczyk – pierwszym powołaniem kapłanów. Czas obecny, nie tylko w Europie, ale już i w Polsce, jest naznaczony kryzysem kapłaństwa. W latach 90. XX w. Jan Paweł II polskich biskupów ostrzegał słowami z jego publikacji Dar i Tajemnica: „Świat dzisiejszy woła o kapłanów świętych! Tylko kapłan święty może stać się w dzisiejszym, coraz bardziej zsekularyzowanym świecie przejrzystym świadkiem Chrystusa i Ewangelii (…) Kapłan może być przewodnikiem i nauczycielem o tyle, o ile stanie się autentycznym świadkiem”.
Źródła
- Stanisław ze Skarbimierza, Mowy wybrane o mądrości (Sermones selecti de sapientia), tłum. B. Chmielowska, L. Ehrlich i in., opr. M. Korolko, Kraków 2001.
- Arystoteles, Etyka nikomachejska, tłum. D. Gromska, Warszawa 2007.
- św. Tomasz z Akwinu, Suma teologiczna, t. 16 – Miłość, tłum. A. Głażewski i t. 17 – Roztropność, tłum. S. Bełch, London 1967 i 1964.
- Laozi, Księga dao i de, opr. Wang Bi, tłum. A.I. Wójcik, Kraków 2006.
- Teresa Grabińska, ‘Shengren’ strzegący bezpieczeństwa personalnego i wspólnoty, [w:] Specyfika, wyzwania i paradygmaty bezpieczeństwa Azji, red. J. Marszałek-Kawa i P. Tomaszewski, Toruń 2018.
- Jan Paweł II, Dar i Tajemnica, Kraków 1996.
